Không chỉ là một hiện tượng “bong bóng”: Blockchain thật sự đáp ứng được kỳ vọng của người dùng

Bài viết dưới đây của Balaji S. Srinivasan, giám đốc công nghệ của Coinbase, được đăng lần đầu tiên trên Tạp chí Consensus, dành riêng cho những người tham dự sự kiện Consensus năm 2018 của CoinDesk. Bài dịch được thực hiện bởi CIC.

Bộ phim “Life of Brian” của Monty Python có một cảnh phim nổi tiếng, trong đó nhân vật của John Cleese đang kích động một nhóm người chống lại người La Mã.

Ông ta cố gắng làm cho họ sôi sục về lý tưởng được cho là chính nghĩa của mình và về sự vô dụng của người La Mã, cho đến khi hiện thực được phơi bày. Từng người một, các thành viên trong đám đông bắt đầu liệt kê những điều mà người La Mã đã thực sự mang đến cho cộng đồng, từ những con đường cho đến thuốc men và hệ thống vệ sinh. Những điều đó trái ngược với những gì mà ông ta đang lên tiếng chỉ trích và làm suy yếu quan điểm của ông ta.

Tôi nhớ đến cảnh phim này trong lúc xem qua nhiều bình luận hiện nay về công nghệ Blockchain.

Không thiếu những người thông minh và uyên bác tuyên bố rằng Blockchain là một công nghệ dở tệ, hoặc vô dụng, hoặc vừa dở tệ vừa vô dụng.

Quả là một tình huống kỳ quặc, bởi trong khi các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Blockchain đang thực sự tạo ra hàng tỷ đô doanh thu, giá trị của tài sản và tiền kỹ thuật số lại bị đánh giá là được thúc đẩy phần lớn bởi sự đầu cơ trên tính hữu dụng trong tương lai thay vì trong hiện tại.

Nhưng ngay cả khi chúng ta nhận định luận điệu này được đưa ra chỉ nhằm mục đích tranh luận, thì việc cho rằng hầu hết giá trị của công nghệ Blockchain đều nằm ở tương lai cũng không đồng nghĩa với việc nói rằng (a) tính hữu dụng trong hiện tại của Blockchain là con số 0; hoặc (b) lĩnh vực Blockchain sẽ không bao giờ đạt được những giá trị được mong đợi.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ xem xét một số lý do tại sao các công nghệ mới như Blockchain thường bị chỉ trích nặng nề trên con đường phát triển. Sau đó, chúng ta sẽ thảo luận cụ thể hơn về việc công nghệ Blockchain đã tạo ra sự đột phá trong ít nhất ba lĩnh vực có giá trị nhiều tỷ đô: công nghiệp vàng, điện chuyển tiền quốc tế và huy động vốn từ cộng đồng. Cuối cùng, chúng ta sẽ đi qua một số phản biện và kết luận bằng cách nói về các lĩnh vực mà công nghệ Blockchain có thể mang đến những lợi thế gấp 10 lần trong tương lai gần.

Xu hướng nhất thời, bong bóng, độc quyền

Các công nghệ có giá trị cao thường phải trải qua những yếu tố tiêu cực không ngừng trên con đường đạt đến đỉnh cao.

Tốc độ tăng trưởng cao thường đi kèm với tính biến động cao và thậm chí là những mong đợi cao hơn, dẫn đến các chu kỳ thổi phồng và những giai đoạn định giá rõ ràng là cao quá mức, cho đến khi công nghệ đó cuối cùng trở nên phổ biến trên toàn cầu. Khi đó, những chỉ trích mới không còn nói về xu hướng nhất thời hay thiếu tính hữu dụng nữa, mà sẽ chuyển sang chỉ trích chế độ độc quyền không thể tránh khỏi, cho đến khi sự đột phá tiếp theo mấp mé xuất hiện và một chu kỳ mới lại bắt đầu.

Có thể thấy một ví dụ về điều này trong cuộc cách mạng Internet trước đó bằng cách so sánh cuốn sách “Liệu IT đã hết thời?” (Does IT Matter?) được xuất bản khi bong bóng dot-com chạm đáy vào năm 2003 với cuốn sách “Trí tuệ Giả tạo” (The Shallows) được viết sau khi các phương tiện truyền thông xã hội và web 2.0 nổi lên lại và chứng minh giá trị của mình vào năm 2011).

Cuốn sách thứ nhất cho rằng phần mềm không còn là lợi thế cạnh tranh và cuộc cách mạng Internet đã bị thổi phồng quá mức. Cuốn sách thứ hai, cùng tác giả, cho rằng các công ty phần mềm hiện tại đang quá thành công và cuộc cách mạng Internet đang gây ra một sự chuyển đổi  về nền tảng trong xã hội. Dù những điều này mâu thuẫn lẫn nhau nhưng sợi chỉ đỏ xuyên suốt vẫn là sự tiêu cực dai dẳng đối với công nghệ mới có tên gọi là Internet vào thời điểm đó.

Một ví dụ khác gần đây là Facebook và các phương tiện truyền thông xã hội. Dù đạt được 500 triệu người dùng trong vòng 6 năm, nhưng vào năm 2010, người ta vẫn nói Facebook là một “hiện tượng bong bóng” và cho rằng nó sẽ không bao giờ đạt mức định giá bất thường là 33 tỷ đô-la như kỳ vọng. Niềm tin này vẫn giữ vững cho đến cuối tháng 8 năm 2012, khi cổ phiếu của Facebook giảm mạnh sau lần đầu phát hành ra công chúng (IPO). Một câu hỏi mở khi đó là liệu Facebook có thể kiếm tiền trên các thiết bị di động hay không. Đến năm 2017, tất nhiên, Facebook đã kiếm được 15 tỷ đô thu nhập ròng chỉ trong một năm.

Lúc này, những câu hỏi như liệu các phương tiện truyền thông xã hội có phải là một xu hướng nhất thời, hoặc Facebook có được đánh giá quá cao hay không, âm thầm tan biến. Câu hỏi mới được đặt ra là liệu Facebook có phải là một nhà độc quyền không thể ngăn cản và cần có những quy định ràng buộc của chính phủ hay không. Đây có thể là một câu hỏi hợp lý; tuy nhiên, câu hỏi này hoàn toàn khác so với các tranh luận cho rằng phương tiện truyền thông xã hội chỉ là một trò vụn vặt hay một kiểu xu hướng nhất thời mà thôi.

Công nghệ Blockchain đã đi được một nửa chặng đường tương tự như thế. Cũng đừng quên rằng ban đầu Bitcoin từng bị bác bỏ vì người ta nghĩ rằng nó sẽ không thể nào thành công với cơ chế giảm phát từ lịch trình đào coin. Những cuốn sách về kinh tế vĩ mô cả chục năm trước được trích dẫn như kinh thánh, như thể phương pháp “Econ 101” [1] có liên quan đến phương pháp Đồng thuận của Nakamoto và giải pháp cho bài toán về các vị tướng Byzantine [2] vậy.

Dĩ nhiên là sau hàng trăm thông cáo và hàng chục “lệnh cấm” xuất hiện, trị giá Bitcoin ngày nay đã lên đến nhiều tỷ đô. Nó không chỉ sống sót mà còn phát triển mạnh mẽ, tạo điều kiện cho sự ra đời của Ethereum cùng nhiều loại coin cũng như Blockchain khác.

Nhưng hãy còn quá sớm để tuyên bố chiến thắng.

Không còn bị bác bỏ như một xu hướng nhất thời, và chưa bị công kích là độc quyền thống trị, lập luận chống lại công nghệ Blockchain ngày nay cho rằng nó là một hiện tượng bong bóng không có giá trị sử dụng thực. Suy cho cùng, lĩnh vực công nghệ Blockchain nói chung trị giá hàng trăm tỷ đô, nhưng tính hữu dụng của nó nằm ở đâu? Nó được ứng dụng trong cuộc sống thường nhật như thế nào? Điều gì chứng minh cho giá trị này? Tại sao nó không chỉ là một hiện tượng bong bóng, bây giờ và mãi mãi?

Những lợi thế gấp 10 lần

Vậy thì chúng ta hãy nói về những thành công của công nghệ Blockchain cho đến ngày nay, bởi đây là những điều rất hiển nhiên. Có ít nhất ba lĩnh vực kinh tế  trị giá hàng tỷ đô mà công nghệ Blockchain đã mang đến những cải thiện có thể định lượng được, gấp 10 lần so với các công nghệ trước đó. Đó chính là vàng kỹ thuật số, điện chuyển tiền quốc tế và huy động vốn từ cộng đồng.

Vàng kỹ thuật số

Đầu tiên và có lẽ hiển nhiên nhất, Bitcoin là một loại vàng có giá trị hơn loại vàng truyền thống.

Wences Casares của Xapo đã trình bày một bài thuyết trình kinh điển về chủ đề này nhiều năm về trước. Dưới dạng kỹ thuật số, Bitcoin tất nhiên nhẹ ký hơn một lượng vàng có cùng giá trị. Bạn có thể chuyển một số tiền lớn xuyên quốc gia một cách đơn giản, nhanh gấp 10 lần so với chuyển một lượng vàng tương đương. Bitcoin cũng dễ phân chia và có tính thanh khoản cao hơn nhiều so với một thỏi vàng.

Ngay cả với những vấn đề gần đây của Bitcoin như phí giao dịch và thời gian chờ (đã được giảm bớt phần nào nhờ công nghệ Lightning Network), thì những lợi thế về mặt kỹ thuật so với vàng vẫn rất rõ rệt và gần như không thể chối cãi ở thời điểm này. Việc dùng Bitcoin để dần thay thế cho vàng trong nhiều bảng cân đối kế toán và nhiều bối cảnh tài chính khác nhau hiện chỉ là vấn đề về thời gian và quy trình đưa vào ứng dụng trong các tổ chức.

Với thực tế là tổng giá trị của vàng được ước tính vào khoảng hàng nghìn tỷ đô, chỉ riêng việc tính toán quy mô của vàng kỹ thuật số đã có thể minh chứng cho tổng mức vốn hóa thị trường của lĩnh vực Blockchain.

Điện chuyển tiền quốc tế

Nếu hai công ty khởi nghiệp hoặc hai nhà thầu ở hai đầu thế giới muốn giao dịch với nhau và nếu cả hai bên đều biết đến tiền mã hóa thì đồng Ethereum sẽ có nhiều khả năng được lựa chọn. Lý do của cuộc cách mạng ngầm trong lĩnh vực điện chuyển tiền toàn cầu này rất đơn giản: nền tảng Ethereum xử lý giao dịch trong vòng 14 giây, hoạt động 24/7 ở mọi quốc gia, cho phép tạo địa chỉ nhận tức thì, và nó cũng khá nổi tiếng trong cộng đồng công nghệ kỹ thuật. Do đó, nếu có thể gửi email cho ai đó, bạn cũng có thể gửi cho họ 50.000 đô bằng đồng Ethereum nhanh chóng và dễ dàng như thể gửi một tập tin đính kèm vậy.

Điều này cho phép các giao dịch quốc tế cỡ trung có thể hoàn tất theo thời gian thực. Người bán gửi một địa chỉ Ethereum qua email, khách hàng ký bằng chữ ký điện tử Docusign rồi chuyển Ethereum đi. Biên nhận được xác nhận qua điện thoại khi cả hai bên cùng nhấp chuột tải lại trang Etherscan. Tốc độ giao dịch tức thời sẽ nâng cao tốc độ kinh doanh của doanh nghiệp và niềm tin giữa các đối tác ở cách xa nhau về mặt địa lý. Hãy quên chuyện giao dịch trong một ngày đi; bây giờ là giao dịch trong một phút.

Chúng ta có thể nhận thấy rất nhiều cách thức ứng dụng tương tự. Dù không có số liệu cụ thể về số lượng người sử dụng Ethereum theo cách này, nhưng rõ ràng là nó tốt hơn rất nhiều so với điện chuyển tiền qua ngân hàng. Để đánh giá mức độ phổ biến của phương pháp này, chúng tôi đã nói chuyện với Peter Smith, CEO của Blockchain (nhà cung cấp dịch vụ ví). Ông cho biết, “Trong hàng chục triệu người dùng của chúng tôi, một phần đáng kể đang sử dụng Blockchain Wallet để thực hiện những giao dịch lớn, nhanh gọn và xuyên biên giới. Chúng tôi có thể công bố số liệu thống kê này trong tương lai.”

Trên lý thuyết, cách thức  ứng dụng này sẽ sớm gặp phải sự cạnh tranh từ các ngân hàng, họ sẽ sử dụng SWIFT GPI và giảm thời gian xử lý giao dịch. Nhưng trên thực tế, điện chuyển tiền quốc tế vẫn phải mất nhiều ngày làm việc để xử lý, trong khi Ethereum có thể giải quyết một cách đáng tin cậy trong vòng vài giây – và nó đã luôn như thế suốt nhiều năm qua. Ethereum còn giúp hai bên tiết kiệm thời gian đi ra ngân hàng trong giờ làm việc, vì các giao dịch ETH có thể được gửi đi giữa hai thiết bị vào bất cứ giờ nào trong ngày.

Trong trường hợp này, những tiện ích thực tế của công nghệ Blockchain thật ra đã bị “nói giảm nói tránh.” Nó nhanh hơn SWIFT gấp 10 lần và đã tồn tại được một thời gian.

Huy động vốn từ cộng đồng

Ví dụ thứ ba về những gì công nghệ Blockchain mang đến cho chúng ta là huy động vốn từ cộng đồng. Đa số dân công nghệ đều biết Kickstarter, Indiegogo và GoFundMe. Nhưng xét trên tầm quốc tế, lĩnh vực này lớn hơn nhiều so với những gì bạn nghĩ. Doanh thu mỗi năm được ước tính lên đến hàng tỷ USD và đang trên đà tăng trưởng nhanh  thậm chí từ trước tháng 1 năm 2017. Và tiếp đến là thời kỳ của các ICO và đợt bán token.

Với gần 9 tỷ đô doanh thu bán token và ICO trong khoảng một năm, chúng ta đã bước vào một thời đại hoàn toàn mới của huy động vốn từ cộng đồng. Để nhìn nhận rõ hơn, hãy quay lại ba năm về trước, riêng Ethereum đã thu về 15 triệu đô, vốn là một trong những sự kiện huy động vốn cộng đồng lớn nhất mọi thời đại lúc bấy giờ. Nhưng sự ra đời của ICO và bán token đã hoàn toàn phá mọi kỷ lục trước đó. Cũng như với vàng và điện chuyển tiền quốc tế, việc sử dụng công nghệ Blockchain đã tạo ra những cải tiến trải nghiệm gấp 10 lần, cho phép các quỹ huy động vốn cộng đồng quốc tế lần đầu tiên có thể mở rộng quy mô lên đến hàng trăm triệu USD. Và nhờ có công nghệ Blockchain mà ngày nay, hàng chục triệu đô có thể được giao dịch trên toàn thế giới chỉ trong vòng 30 giây.

Hãy lưu ý rằng việc đưa ra các con số này không hề có ý khen ngợi hay phê phán các dự án huy động vốn cụ thể nào cả. Chỉ đơn giản là cần phải ghi nhận những tiến bộ dựa trên công nghệ Blockchain trong mảng huy động vốn cộng đồng đã cho phép việc tài trợ các dự án đạt đến một quy mô và tốc độ vô tiền khoáng hậu, nhanh và lớn gấp 10 lần những phương pháp ra đời trước đó, theo đúng nghĩa đen. Và dù hiện tại vẫn còn nhiều vấn đề pháp lý cần được giải quyết để có thể phổ biến rộng rãi các đợt ICO và bán token ra công chúng, nhưng công nghệ Blockchain hoàn toàn có khả năng tiếp tục làm chuyển biến không chỉ lĩnh vực huy động vốn cộng đồng mà còn cả lĩnh vực vốn đầu tư mạo hiểm.

Những điểm yếu có thể được chỉnh sửa

Ba lĩnh vực ứng dụng kể trên – vàng kỹ thuật số, điện chuyển tiền quốc tế, và huy động vốn từ cộng đồng – minh chứng rằng những cải tiến gấp 10 lần dựa trên công nghệ Blockchain đã xuất hiện.

Những trở ngại còn lại liên quan đến việc thực hiện và phân phối. Những cải tiến cơ bản từ thời điểm bắt đầu trong những lĩnh vực này đã từ lâu không còn bị thắc mắc và trở nên hiển nhiên với những người trong ngành suốt nhiều năm qua.

Có một phản biện cho rằng sự cải tiến gấp 10 lần này đúng là có tồn tại, nhưng không phải ai cũng tận dụng được nó.

Tuy nhiên, hãy lưu ý rằng đây là một sự nhượng bộ khá lớn so với tuyên bố “không ai nghĩ ra cách ứng dụng công nghệ Blockchain sau 10 năm,” khi càng ngày càng có nhiều bên được hưởng lợi từ ba trường hợp ứng dụng, bao gồm các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh vàng, các doanh nghiệp giao dịch xuyên biên giới, và mọi tổ chức cần huy động vốn trực tuyến.

Mặc dù việc mở rộng những lợi thế gấp 10 lần của công nghệ Blockchain đến tất cả những doanh nghiệp này chắc chắn cần có thời gian, nhưng nó sẽ tạo nên hàng tỷ USD về giá trị.

Một phản biện khác là: Không phải cứ hễ công nghệ mới là vượt trội ở mọi khía cạnh.

Vậy thì sự biến động của Bitcoin thì sao? Thế còn việc mọi người chưa chấp nhận Ethereum thay cho điện chuyển tiền ngân hàng thì sao? Và còn những vấn đề pháp lý xung quanh việc huy động vốn từ cộng đồng tiền mã hóa nữa?

Đây đều là những phản biện hợp lý mà chúng tôi có thể đưa ra câu trả lời.

Để giải quyết sự biến động, chúng ta cần các công ty bán những công cụ truyền thống để quản lý sự biến động, chẳng hạn như các vòng đai tài chính (collar). Để thúc đẩy nhiều người chấp nhận tiền mã hóa như một phương tiện thanh toán quốc tế nghĩa là phải gia tăng thêm người dùng trên các sàn giao dịch ở cả hai bên. Để giải quyết các vấn đề pháp lý xung quanh ICO và huy động vốn từ cộng đồng tiền mã hóa, chúng ta sẽ phải tiếp cận những người hoạch định chính sách và những người đứng đầu nhà nước.

Nhưng những dạng phản đối này đã tập trung vào chi tiết mà bỏ qua bức tranh toàn cảnh. Một công nghệ mới thường không siêu việt hơn một công nghệ hiện có ở mọi khía cạnh, nhưng lại có thể tốt hơn gấp 10 lần ở một khía cạnh then chốt. Sự cải tiến gấp 10 lần đó sẽ thu hút khách hàng và cung cấp nguồn vốn cũng như lý do để sửa chữa những thiếu sót khác.

Máy ảnh trên điện thoại iPhone đời đầu là một ví dụ minh họa hay cho quan điểm này – dù tệ hơn nhiều so với chiếc máy ảnh kỹ thuật số chuyên nghiệp trong hầu hết các khía cạnh, nhưng nó lại có một lợi thế gấp 10 lần: Là một phần đi kèm của chiếc điện thoại thông minh kết nối mạng. Một cách nhanh chóng, điều đó dẫn đến việc ngày càng có nhiều người sử dụng nó, và sự đầu tư vào bộ tính năng của máy ảnh trên điện thoại di động có kết nối mạng.

Chúng ta đang nhìn thấy một hiện tượng tương tự với các công nghệ dựa trên Blockchain, khi những lợi thế gấp 10 lần đồng nghĩa với việc các công nghệ này đang từ từ xây dựng một nền tảng vững chắc, bất kể những điểm yếu mà đa phần đều có thể sửa chữa được.

Kết luận

Không hiếm những bài viết về việc công nghệ Blockchain cuối cùng sẽ đột phá tất cả mọi thứ như thế nào. Tôi thực sự tin rằng chúng ta sẽ nhìn thấy hầu hết những trường hợp ứng dụng được hình dung rồi đây sẽ trở thành sự thật, dù có thể mất vài năm hoặc vài thập niên để phát triển trọn vẹn, và sẽ phải trải qua nhiều chu kỳ phát triển trước khi đạt đến thành công. Trong vài năm tới, tôi đặc biệt lạc quan về nền tảng Ethereum, các thị trường và mạng xã hội dựa trên công nghệ Blockchain.

Nhưng mức tăng trưởng dài hạn đó xuất phát từ sự ước lượng thực tế với những thành công cụ thể mà công nghệ Blockchain đã  đạt được cho đến ngày nay.

Vì công nghệ Blockchain đã làm được rất nhiều điều cho chúng ta nên tôi mong đợi nó sẽ làm được nhiều hơn thế nữa.

Chú thích

[1] Phương pháp Econ 101 là một phương pháp quản lý cho rằng mọi người đều được thúc đẩy bởi đồng tiền, và cách tốt nhất để khiến ai đó làm điều mà ta muốn họ làm là dành cho họ một món tiền thưởng.

[2] Bài toán các vị tướng Byzantine là một bài toán trong khoa học máy tính về đường truyền tin cậy, bộ xử lý lỗi trong một hệ phân tán

Bài dịch độc quyền của CIC

Leave a comment